gedichtenlaboratorium van special arts

Schrijf gedichten in 10 stappen met uitleg en handige extra's

extra hulpmiddelen bij het begeleiden

mindmapgedichtenonderwerpenliteratuur

mindmap: wat heb je nodig?

Mindmap van wat nodig is om samen aan de slag te gaan met poëzie

Niet tastbaar: steun online
Inspiratie: Mogelijke onderwerpen (voor vertelkring en/of schrijfopdracht)
  • een keer dat niemand naar je luisterde
  • een keer dat je iets deed wat eigenlijk niet mag
  • een keer dat je heel boos was
  • een keer dat je je gelukkig voelde
  • een keer dat je je naar voelde
  • een keer dat je uitbundig moest lachen
  • een keer dat je je schaamde
  • een keer dat je je onzeker voelde
  • een keer dat je schrok
  • een keer dat je loog
  • een keer dat je voelde dat het herfst werd (zomer/winter/lente)
  • een keer dat je iets deed waarvan je dacht dat je het eigenlijk niet kon
  • een keer dat je jezelf heel goed vond
  • een keer waarop je besloot iets NIET te doen
  • een keer dat je jaloers was
  • Keren waarin iemand iets liefs voor je deed
  • Keren waarop jij iets liefs voor iemand anders deed
  • een keer dat iets anders verliep dan de bedoeling was
  • dingen die veranderd zijn / een moment waarop iets veranderde
  • sterke geuren / momenten waarop je iets rook
  • een moment dat je opeens merkte dat het stil was
  • een moment dat een geluid je juist opviel
Inspiratie: werken met voorwerpen
  • neem iets mee uit je woning waar je waarde aan hecht
  • vertel eens iets over één van je kledingstukken
  • neem een brief/kaart mee die je van iemand hebt gekregen en vertel daarover
Achtergrond: didactiek
  • Vissen zwemmen leren
    over taalvorming en persoonlijke ontwikkeling bij mensen met een verstandelijke handicap door het schrijven van gedichten
    Emke Spauwen en Cees van der Pluijm (red.)
  • Zonder bril kan ik niet zien
    Gedichten maken met verstandelijk gehandicapten
    Jeannine Boset, Evert Hoogendoorn en Marike Jansen (tekst)
    Cees van der Pluijm (eindredactie en begeleiding)
  • Schrijven van gedichten en verhalen
    Amsterdam (L.J. Veen)
    Cees van der Pluijm
Inspiratie: poëzie
  • Dag taart op de tafel
    156 gedichten van mensen met een verstandelijke handicap
  • Als je goed om je heen kijkt zie je dat alles gekleurd is
    (gedichten voor kinderen van alle leeftijden)
    T. van Buul, B. Stigter
  • Mijn hersens denken als ik slaap
    gedichten van mensen met een verstandelijke handicap
  • Ik schilder de honden blauw
    gedichten van mensen met een verstandelijke handicap
  • Blijf nog even
    gedichten van mensen met een verstandelijke handicap
  • Een gaatje in de wereld
    de mooiste gedichten van kinderen 2012/2013
  • Er ligt een appel op een schaal
    Toon Tellegen
  • Geluk is gevaarlijk
    Rutger Kopland
  • Verzamelde Gedichten
    Hans Lodeizen
  • werk van (er zijn diverse bundels)
    Ted van Lieshout
  • Werk van (er zijn diverse bundels)
    Edward van de Vendel
  • Doen of laten
    Judith Herzberg
Inspiratie: proza
  • Misschien wisten zij alles
    (of andere dierenverhalen, zoals Ze sliepen nog)
    Toon Tellegen
  • Pim en Pom
    (of andere korte verhaaltjes, zoals Jip & Janneke) Annie M.G. Schmidt
  • Olaf
    Annet Hogenhout (tekst) en Gerard van Weijenburg (tekeningen)
  • Olaf één één twee
    Annet Hogenhout (tekst) en Gerard van Weijenburg (tekeningen)
  • Olaf en de feestdagen
    Annet Hogenhout (tekst) en Gerard van Weijenburg (tekeningen)
  • Olaf en Jaap
    Annet Hogenhout (tekst) en Gerard van Weijenburg (tekeningen)
  • Olaf op vakantie
    Annet Hogenhout (tekst) en de kunstenaars van Kado & Zo (tekeningen)
Inspiratie: prentenboeken
  • Max en de maximonsters
    Maurice Sendak
  • Kikker, alle titels (Let op: NIET de vriendjes van Kikker)
    Max Veldhuis
  • Kikker en Pad (of ander werk van)
    Arnold Lobel
  • Floddertje
    Annie MG Schmidt
  • Raad eens hoeveel ik van je hou
    Anita Jeram, Macbratney & Anita Jeram
  • Monkie
    Dieter Schubert & Ingrid Schubert
  • Vos en Haas (al het werk)
    Sylvia Vanden Heede & The Tjong-Khing
Handige linkjes en inspiratiefilmpjes

gedichten met onderwerpen

Onderstaande gedichten zijn geschreven binnen het project Het Gedicht van Stichting AGO in 1999 en 2000. De gedichten zijn gepubliceerd in de bundels Mijn hersens denken als ik slaap en Ik schilder de honden blauw (zie de literatuurlijst onder Gereedschap).

Bij iedere tekst vind je een aantal onderwerpen (verstopt onder de titel) waarmee je een vertelkring kunt beginnen of waar vanuit je kunt gaan schrijven.

lieve marijke
Mogelijke onderwerpen:
  • Wanneer mis je iemand?
  • Keren dat je iets miste
  • Keren dat je iemand een kusje gaf

lieve marijke
wil jij me missen
heb ik getekend
met strikje erbij
heel veel tranen
veel geluk
groetjes van sanna
kusjes aan hebe
en steven
en ton en arno
en sanna en mama
en ook bregje
troosten
hoort er bij
wel zien
wil jij me zien ja
dat is goed
voor mij
wil jij me missen
met zakdoekjes
hoort er bij
beetje moeilijk
om je te zien
heel stil
in kist

kusjes voor sanna

Sanna de Champeaux,
Prijswinnaar poëziewedstrijd 1999

Fantasie
Mogelijke onderwerpen:
  • Wat doe je alleen, maar zou je liever met iemand samen doen?
  • Dingen die je je wel eens voorstelt *
  • Spelletjes die je speelt *

  • * sluit aan bij het wedstrijdthema Plezier

Ik speel altijd
Dat ik regisseuse ben
Bij telekids.

Ik heb ook nog
Een eigen show.

Maar mijn collega
Is er mee opgehouden.

Nu zoek ik een nieuwe
Die meespeelt.

Marjolein Schoen, 1999

aan dannie donker ik vint je en
Mogelijke onderwerpen:
  • Heel hard met iemand lachen *
  • Hoe je verkering kreeg *
  • Dingen die je heel leuk aan iemand vindt *

  • * sluit aan bij het wedstrijdthema Plezier

aan dannie donker ik vint je en
heel lief meiten eg waar maar dat
is wel zo annie ik kanen heel leuk
met jouw omgaan annie eg waar
maar ook onzet met je lachgen annie
eg waar ik kanen ook heel leuk met je
omgaan annie maar dat is toch
zo annie ik kanen ook heel leuk
met je lachgen annie ik me het
eg waar maar ook omdat je zo en
heel leuk meieiten ben annie eg
maar dat was je toch al annie
maar ook omdat je ook zo en leuk
hooften bent annie eg waar
annie je bent ook mijn vriendin
annie eg waar maar het was
eg waar ik heb ook notten en heel heel
annie je hadt en dat krijg ik toch
notten annie

Coby Bos, 1999

Zonneschijn, zit in
Mogelijke onderwerpen:
  • Hoe je merkt dat een nieuw seizoen begint?
  • Wat doe je als het lekker weer is? *
  • Dingen die je doet in de natuur

  • * sluit aan bij het wedstrijdthema Plezier

Zonneschijn, zit in
De bloei.

In de bloei
Komt de bloem uit.

's Nachts komt de maandag schijnen
tegen de sterren.

De tuinen zitten in
de bloei en
er komen radijsjes
aan.

Rob Bakker, 1999

Wat ik doe met mijn haar
Mogelijke onderwerpen:
  • Moest iemand jou wel eens ergens bij helpen?
  • Hoe maak je jezelf mooi? *
  • Dingen die goed lukken *

  • * sluit aan bij het wedstrijdthema Plezier

Ik ga naar het personeel
En vraag of ze mijn haar willen vlechten
Want dat kan ik zelf niet

En sommige dames zeggen dan dat kan ik niet -
Maar ik wil het wel proberen

En als het dan gelukt is. Dan zeggen ze Karin -
Dat moet je meer doen. Dat ziet er verzorgder uit

Karin van Hooff, 2000

Haal brood!
Mogelijke onderwerpen:
  • Dingen die je moet doen, al doe je ze liever niet
  • Geven mensen je wel eens een opdracht?
  • Wat heb je wel eens gedaan terwijl je eigenlijk niet durfde?

Haal brood!
haal melk!
doe koffie in de kan!
dek de tafel!
schiet op Jolanda!
werk door Jolanda!
laat gaan Jolanda!

commanderen
als ze dat doen
doe ik het niet

doe maar zelf
probeer ik
dan te zeggen
als ik durf…

Jolanda Rapati, 2000

Ik was bang
Mogelijke onderwerpen:
  • Ben jij wel eens bang?
  • Bij wie kom je wel eens heel dichtbij? *
  • Wat doe je als het onweert?

  • * sluit aan bij het wedstrijdthema Plezier

Ik was bang
Ik was mijn bed uit na
vijf minuten

Ik mag beneden komen
op de bank liggen en slapen
bij mijn vader en moeder
Heel dicht bij elkaar zitten

Mijn vader vindt onweer leuk
Hij gaat kijken

Als ze naar bed gaan
ga ik er tussenin liggen
Mijn vader en moeder zijn
veel warmer dan ikzelf

Agnes van Gijlswijk, 2000

De PVDA-man
Mogelijke onderwerpen:
  • Wie geef je wel eens een hand?
  • Onverwachte ontmoetingen

De PVDA-man
van de regering
allemaal dingen

Ik heb hem een hand gegeven
op de Herengracht
Hij kwam spreken
over dingen allemaal

Sientje Holt, 2000

lijst met onderwerpen

Zomaar 'iets leuks vertellen' is niet voor iedereen makkelijk. Vertellen over een specifiek onderwerp is al gemakkelijker. Vertellen naar aanleiding van het verhaal van iemand anders gaat vaak vanzelf. Het ene verhaal roept het andere op. Een aansprekend onderwerp en een herkenbaar voorbeeld brengen de verhalen vanzelf boven.

Wat maakt een onderwerp geschikt?

Een goed onderwerp roept bij iedereen iets op. Daarvoor moet het niet te specifiek zijn; iedereen moet zich er in kunnen herkennen. Een te algemeen onderwerp is ook niet goed. Algemene onderwerpen leiden tot algemene verhalen, die vaak saai en voor de hand liggend zijn. Voor gedichten hebben we juist gedetailleerde en persoonlijke belevenissen van de deelnemers nodig.

Door steeds vragen te blijven stellen en het onderwerp levendig te houden, worden de verhalen en de vertelkring interessant en leuk om naar te luisteren. Juist de verhalen die onverwacht komen, leveren uiteindelijk de mooiste gedichten op.

Hoe kies je een onderwerp?

De lijst met onderwerpen is er om je te helpen bij het vinden van onderwerpen. De meest geschikte onderwerpen haal je echter uit je eigen belevingswereld. Wat heb jij vandaag meegemaakt? Is je iets opgevallen, bijvoorbeeld op straat of tijdens je werk?
Ga op die manier ook om met de voorbeeldlijst. Kun je zelf iets bedenken om te vertellen bij het onderwerp? Dan kun je er een vertelronde mee beginnen.

Je kunt ook een onderwerp halen uit een gedicht of een andere tekst, zoals gebeurde in stap 1 van Schrijf zelf. Onder het tabje Gedichten vind je allerlei gedichten met voorbeeldonderwerpen.

Na je eigen verhaal hoef je alleen nog maar te vragen: 'Wie van jullie heeft er ook wel eens….' Zonder dat je het door hebt, zit je in een vertelronde.

Lijst met mogelijke onderwerpen
Om je op weg te helpen.
De onderwerpen met een sterretje* passen binnen het thema van de poëziewedstrijd van 2014: Plezier.
  • Dingen die gebeuren bij de voordeur
  • Plekken waar heel veel mensen zijn
  • Dingen waar je heel veel van hebt
  • Plekken waar rommel ligt
  • Wat je tegen of in de regen doet
  • Dingen met wielen, waar je wel eens op of in zit
  • Een keer waarop iets moeilijks heel gemakkelijk ging*
  • Plekken waar je niet mag komen, of waar je stiekem komt*
  • Momenten dat je het koud had
  • Iets waar je heel goed in bent*
  • Keren dat je ergens op moest wachten
  • Momenten waarop je afscheid nam
  • Kleine beestjes
  • Een keer dat je heel hard moest lachen*
  • Per ongeluk of expres
  • Spelen*
  • Een keer dat je schrok
  • Je zin krijgen*
  • Dingen die je met je handen doet

literatuurlijst

VISSEN ZWEMMEN LEREN
over taalvorming en persoonlijke ontwikkeling bij mensen met een verstandelijke handicap door het schrijven van gedichten – praktisch handboek
Emke Spauwen en Cees van der Pluijm (red.)
Nijmegen, De Stiel / AGO, 2005

ZONDER BRIL KAN IK NIET ZIEN
Gedichten maken met verstandelijk gehandicapten
Jeannine Boset, Evert Hoogendoorn en Marike Jansen
Nijmegen, De Stiel / AGO, 1998

TAAL LEREN OP EIGEN KRACHT
Taalverwerving op school met behulp van de werkwijze van Taalvorming
Suzanne van Norden
Assen 2004, Koninklijke van Gorcum, 2004

TAALDRUKKEN - verder dan zeggen en schrijven
een handboek
Peter Dellensen, Leo Lentz e.a.
Baarn, Bekadidact, 1987

WERKEN MET TAALDRUKKEN
ervaringen en ideeën
Lucie Visch, Mirjam Zaat e.a.
Baarn, Bekadidact, 1993

SCHRIJVEN VAN GEDICHTEN EN VERHALEN
de oorspronkelijke, onverkorte, ongekuiste, gepreciseerde, verbeterde en gemoderniseerde versie van Schrijven van gedichten en verhalen, Utrecht (Teleac/NOT)
Cees van der Pluijm
Amsterdam, L.J. Veen, 2003 (tweede druk 2005)

Primair werk

MIJN HERSENS DENKEN ALS IK SLAAP
159 gedichten van mensen met een verstandelijke handicap
diverse auteurs, samengesteld, ingeleid en bezorgd door Cees van der Pluijm
Nijmegen, De Stiel / AGO, 1999

IK SCHILDER DE HONDEN BLAUW
164 gedichten van mensen met een verstandelijke handicap
diverse auteurs , samengesteld, ingeleid en bezorgd door Cees van der Pluijm
Nijmegen, De Stiel / AGO, 2000

BLIJF NOG EVEN
166 gedichten van mensen met een verstandelijke handicap
over liefde, vriendschap en familie
diverse auteurs, samengesteld, ingeleid en bezorgd door Cees van der Pluijm
Nijmegen, De Stiel / AGO, 2005